سازمان همکاری اسلامی (OIC) دومین سازمان بزرگ بینالمللی پس از سازمان ملل متحد است که ۵۷ کشور عضو آن در چهار قاره پراکنده شدهاند. OIC نماینده صدای جمعی جهان اسلام است و برای حفاظت و دفاع از منافع آن، حمایت از صلح و هماهنگی بینالمللی و تقویت روابط بین مردمان مختلف جهان تلاش میکند.
این سازمان با قطعنامهای که در اجلاس تاریخی برگزار شده در رباط، پادشاهی مراکش، در ۱۲ رجب ۱۳۸۹ هجری قمری (مطابق با ۲۵ سپتامبر ۱۹۶۹ میلادی)، در پاسخ به حمله به مسجد الاقصی در اورشلیم اشغالی، صادر شد، تأسیس شد.
در سال ۱۹۷۰، اولین کنفرانس وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی در جده، پادشاهی عربستان سعودی برگزار شد و تصمیم به ایجاد دبیرخانه عمومی، به مرکزیت جده و به ریاست دبیرکل OIC گرفته شد. سفیر حسین ابراهیم طه دوازدهمین دبیرکل سازمان همکاری اسلامی (OIC) است که در نوامبر 2021 این سمت را بر عهده گرفت.
منشور OIC در سومین کنفرانس وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی در سال 1972 تصویب شد. این منشور اهداف، اصول و آرمانهای اساسی این سازمان، یعنی تقویت همبستگی و همکاری بین کشورهای عضو را تعیین کرد. در طول چهار دهه از زمان تأسیس آن، تعداد کشورهای عضو از سی عضو بنیانگذار به پنجاه و هفت کشور افزایش یافته است. متعاقباً این منشور برای همگام شدن با تحولات جهانی اصلاح شد و منشور فعلی در یازدهمین کنفرانس سران کشورهای اسلامیکه در داکار، سنگال، در سال 2008 برگزار شد، تصویب شد. این منشور جدید به عنوان سنگ بنای اقدامات اسلامی آینده، مطابق با الزامات قرن بیست و یکم، عمل میکند.
OIC به طور منحصر به فردی مفتخر است که صدای وحدتبخش جهان اسلام است، نماینده مسلمانان است و از آرمانهای بیش از 1.5 میلیارد مسلمان در سراسر جهان حمایت میکند. این سازمان برای محافظت از منافع حیاتی مسلمانان و تلاش برای حل اختلافات و درگیریهایی که کشورهای عضو در آن درگیر هستند، روابط مشورتی و همکاری با سازمان ملل متحد و سایر سازمانهای بین دولتی را حفظ میکند. این سازمان گامهای متعددی برای دفاع از ارزشهای واقعی اسلام و مسلمانان و اصلاح تصورات غلط و برداشتهای نادرست برداشته است. همچنین به طور فعال در مبارزه با انواع تبعیض علیه مسلمانان مشارکت داشته است.
کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در قرن بیست و یکم با چالشهای متعددی روبرو هستند. برای رسیدگی به این چالشها، سومین جلسه فوقالعاده کنفرانس سران کشورهای اسلامیکه در دسامبر ۲۰۰۵ در مکه برگزار شد، یک برنامه اقدام ده ساله را با هدف تقویت اقدام مشترک بین کشورهای عضو تصویب کرد. تا پایان سال ۲۰۱۵، اجرای برنامه اقدام ده ساله سازمان همکاری اسلامیبا موفقیت به پایان رسید. از آن زمان، این سازمان یک برنامه اقدام جدید برای دهه آینده، از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵، تدوین کرده است.
این برنامه اقدام جدید بر اساس مفاد منشور سازمان همکاری اسلامی است و شامل ۱۸ حوزه اولویتدار و ۱۰۷ هدف است. این حوزهها شامل مسائل صلح و امنیت، فلسطین و اورشلیم، فقرزدایی، مبارزه با تروریسم، سرمایهگذاری و تأمین مالی پروژهها، امنیت غذایی، علم و فناوری، تغییرات اقلیمی، توسعه پایدار، اعتدال، فرهنگ و هماهنگی بین ادیان، توانمندسازی زنان، اقدام مشترک بشردوستانه اسلامی، حقوق بشر، حکومتداری خوب و موارد دیگر میشود.
از جمله مهمترین نهادهای این سازمان میتوان به اجلاس سران اسلامی، شورای وزیران امور خارجه و دبیرخانه عمومی، علاوه بر کمیته اورشلیم و سه کمیته دائمی مربوط به علم و فناوری، اقتصاد و تجارت و رسانه و فرهنگ اشاره کرد. همچنین نهادهای تخصصی تحت پوشش این سازمان فعالیت میکنند، از جمله بانک توسعه اسلامی و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی اسلامی (ISESCO). نهادهای فرعی و وابسته سازمان همکاری اسلامی نیز از طریق فعالیت خود در زمینههای مختلف، نقشی حیاتی و مکمل ایفا میکنند.